Türkiye’de tütün kullanımı artıyor

2024 yılında kayıt dışı hariç, sigara satış miktarı 151 milyar adet sınırına dayandı

Türkiye’de 2024 yılında ülke içi satış sigara miktarının 151 milyar adet sınırına yaklaşarak, cumhuriyet tarihinin en yüksek değerine ulaştığı vurgulandı. Öte yandan bu düzeyin sadece kayıtlı sigara satışına karşılık geldiği, makaron, sarma tütün ve kayıt dışı kaçak tütün kullanımının bu rakama dahil olmadığının altı çizildi. 9 Şubat Sigara Bırakma Günü’nde; Türk Tabipleri Birliği Tütün Kontrolü Çalışma Grubu, Türk Tabipleri Birliği Uzmanlık Dernekleri Eşgüdüm Kurulu, Türk Tabipleri Birliği Merkez Konseyi ile Ankara Tabip Odası, yurttaşlara sigarayı bırakma, iktidara ise sigarayla mücadele çağrısında bulundu. Ortak çalışmada, dünyada her yıl 7 milyondan fazla insanın tütün ürünü kullandığı için hayatını kaybettiği, bu ölümlerin 1,6 milyonunun ise tütün ürünü kullanmamasına rağmen pasif içiciliğe bağlı olarak geliştiği vurgulandı.  Ankara Tabip Odası’nın internet sitesinde yayınlanan açıklamada, dünya genelinde 1,3 milyar tütün kullanıcısının yüzde 80’inden fazlasının düşük ve orta gelirli ülkelerde yaşadığı belirtilirken, ülkemizin ise ne yazık ki en çok tütün tüketen 10 ülke arasında bulunduğu kaydedildi. Açıklamada daha sonra şu bulgulara yer verildi: “Türkiye’de tütün kontrolü mücadelesi uzun yıllardır devam etmektedir. Bu konudaki ilk kanun 1996 yılında yayınlanmıştır. Öte yandan Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi’nin onaylanmasının ardından Türkiye’nin tütün kontrol mücadelesi hız kazanmıştır. Ancak 2011 yılından sonra tütün kontrol mücadelesi siyasi iktidar tarafından terk edilmiştir. Halen var olan kontrolsüz ortam devam ederse Türkiye, dumansız tütün ürünlerinin kullanımının yaygınlaştığı ve tütün şirketlerinin yeni hedefi olan kenevir içiminin de yaşandığı bir ülke haline gelecektir. Türkiye’de Tütün Kullanımı Artmaktadır: 2024 yılında ülke içi satış sigara miktarı 151 milyar adet sınırına varmıştır. Bu değer cumhuriyet tarihinin en yüksek değeridir. Öte yandan bu düzey, sadece kayıtlı sigara satışına karşılık gelmektedir. Makaron, sarma tütün ve kayıt dışı kaçak tütün kullanımı bu rakama dahil değildir. Tütün Ürün Çeşitliliği Artmaktadır: Piyasada bir ürünün çeşitli formalarının arttırılması o ürünün tüketiminin artmasına yol açmaktadır. Ülkemizde yapılan bir araştırmada sadece 2011 -2016 yılları arasında ruhsatlı tütün ürün sayısı yüzde 99 oranında artmıştır. Perakende Satış Noktalarında Mevzuata Uyulmamaktadır: 4207 sayılı Tütün Kontrol Kanunu’nun hükümleri net olmasına rağmen etkili ve yeterli denetimlerinin yapılmamasına bağlı olarak perakende satış noktalarında mevzuata uyum göstermemek bir kural haline gelmiştir. İstanbul’da 2024 yılında yapılan bir araştırmada; satış noktalarının yüzde 100’ünde fiyat bildirimleri ve dolap/raf diziliminin uygun olmadığı, yüzde 96’sında tütün ürünlerinin çocukların göz hizasında bulunduğu, yüzde 94,5’inde paketlerin dik sergilenmeyip tütün endüstrinin önerdiği düzende yerleştirilip sergilendiği saptanmıştır. Türkiye’de Tütün Kullanımı Artmaktadır: Türkiye’de her gün tütün ve tütün ürünleri kullanan 15+ nüfus oranı 2012 yılında yüzde 23,2 iken, bu oran 2022 yılında yüzde 28,3’e, 2023 yılında ise yüzde 34,8’e çıkmıştır. Sağlık Bakanlığı tarafından yayınlanan “Türkiye Hanehalkı Sağlık Araştırması 2023” bulgularına göre; 2023 yılında tütün ve tütün ürünü kullanım oranları erkeklerde yüzde 46,1, kadınlarda yüzde 23,6’dır. Oysa bu oranlar 2012 yılında erkeklerde yüzde 35,9, kadınlarda yüzde 10,8 idi. Hükümet Tütün Endüstrisine Teşvikler Vermektedir: Türkiye’de yapılan bir araştırmada Ocak 2019 – Ağustos 2022 döneminde hükümet tarafından tütün şirketlerine 53 ayrı teşvik verildiği saptanmıştır. Tütün şirketlerine verilen teşvikler arasında KDV’den muaf tutma, vergi indirimleri, işveren sigorta primini ödeme ve gümrük vergisi muafiyetleri öne çıkmaktadır. Söz konusu teşvikler, hem tütün tüketiminin hem de tütün şirketlerinin kazancının artmasına neden olmaktadır. Türkiye, Küresel Tütünle Mücadele Endeksi’ne Göre Dünyada Kötü Bir Konumdadır: Küresel Tütün Endeksi, dünya genelinde hükümetlerin, tütün endüstrisinin halk sağlığını bozmayı amaçlayan faaliyetlerine nasıl karşılık verdiklerini ortaya koymaktadır. Bu endekste ülkelerin aldıkları düşük puanlar, tütün endüstrisinin o ülkeye daha az müdahale edebildiğine ve hükümetlerin dirençleri nedeniyle kamu sağlığının daha iyi korunduğuna işaret etmektedir. 100 ülkenin yer aldığı ve ülkelerin 14 ile 98 arasında puan aldığı bu endekste Türkiye toplamda 77 puanla en kötü onbeşinci, tütün endüstrisinin müdahalesi bakımından ise en kötü sekizinci ülkesidir. Tütün Ürünlerinin Kullanımı Artmasına Rağmen Ulusal Tütün Üretici Sayısı ve Üretim Azalmaktadır: Son yirmi yılda tütün çiftçisinin geliri, tütün şirketleri tarafından üreticilere dayatılan düşük fiyat artışı nedeniyle hem enflasyonun hem de girdi fiyat artışının gerisinde kalmış ve tütün çiftçisi yoksullaşmıştır. Uygulanan neoliberal politikaların bir sonucu olarak 2002 yılında Türkiye’de tütün üretimi 405 bin 800 üretici ile 159 bin 500 ton iken, 2023 yılında tütün üretici sayısı 44 bine, üretim de 73 bin 500 tona düşmüştür. Öte yandan 2004 yılında tütün ürünlerinde yerli tütün kullanım oranı yüzde 42 iken, bu oran 2024 yılında yüzde 19’a gerilemiş, ithal tütün kullanım oranı ise yüzde 81’e ulaşmıştır. Tütün Piyasası, Özelleştirme Uygulaması Sonucunda Ulusötesi Yabancı Şirketlere Teslim Edilmiştir: 2001 yılı sonrası yaşanan “Özelleştirme Dönemi”nde tütün üretiminde destekleme sonlandırılmış (2002), TEKEL özelleştirilmiş (2008), Tütün Fonu kaldırılmış (2010) ve bu politikalar sonucunda hem ülke genelinde tütün ürünlerinin kullanımı arttırılmış, hem de tütün ürünlerinin imalatı, yüzde 92,6 oranıyla, yabancı girişimlerinin ciro payının ülkemizde en yüksek olduğu faaliyet alanına dönüştürülmüştür. Sigara Bırakma Polikliniklerinin Altyapı Eksiklikleri Vardır: Ülkemizde 2014 yılında Sağlık Bakanlığı’na bağlı 305 sigara bırakma polikliniği mevcutken 2023’te 326’ya yükselmiştir. Ancak özellikle büyükşehirlerde poliklinik sayısı yetersizdir. Örneğin İstanbul gibi 16 milyon kişinin yaşadığı bir şehirde sadece 25 sigara bırakma polikliniği vardır. Öte yandan 2024 yılında ülkemizde yapılan bir araştırmada faaliyette görünüyor olmasına rağmen kimi sigara bırakma polikliniklerinin kapalı olduğu, faaliyette olan polikliniklerin yüzde 66’sının hafta içi her gün hizmet sunduğu, yarısında hemşire bulunduğu, yüzde 40’ında ise ilaç stok sorunu yaşandığı saptanmıştır. 9 Şubat Sigara Bırakma Günü vesilesiyle, yurttaşlara, sigara, elektronik sigara, ısıtılmış tütün ürünü, nargile başta olmak üzere her türlü tütün ürününü bırakmalarını; siyasi iktidara ise tütün kontrolü mücadelesini ciddiyetle yapmasını tavsiye ederiz. Türk Tabipleri Birliği, her zaman olduğu gibi, halkın sağlığının yanında, tütün şirketlerinin kâr hırsının karşısında durmaya ve mücadele etmeye devam edecektir”